Bu sayfayı paylaş

Asya’dan Ankara’ya Türkçe Adlar: 1



Ankara’daki yer adları. Oğuzlardan izler...

Ankara’nın ilçe, mahalle ya da köy adlarını anlamsız bulan ve konuyu mizahi üslupla “irdeleyen” yazıları siz de okumuşsunuzdur.

Ankara tarihi, insanlık tarihidir başlıklı yazıda da vurguladığımız üzere, pek çok kavme ev sahipliği yapan bu coğrafyaya hayatlar ve adlar geldi. Savaşlar, felaketler, göçler yaşandı. Yaşananlar kültürleri, ülkeleri değiştirdi; dönüştürdü. Diller, adlar da değişti, dönüştü. İşte şimdi “eğlenilen” bu adların birçoğu ya Anadolu’nun yerleşik kavimlerinden bugüne ulaşanlardır ya da Türklerin Asya’dan getirdiği mazi.

Bu yazımızda o maziden birkaç izi; Ankara’nın çeşitli bölgelerinde “yerleşim yeri adı” olarak yaşayan ve Oğuzlardan günümüze gelen (ağırlıklı oba / oymak beylerinin adı olan) adların bir bölümünü listeleyeceğiz. *Oğuzlarda obalarına / oymaklarına / boylarına önderlik yapanların adları boyun adı olurdu çoğunlukla. Oğuz töresine göre otağ kurulan yere iz, yani ad bırakıldığından bu adlar yer adı olarak kalır tarihe.

Ankara-Eskişehir-Konya üçgeninde yaşayan ve Uç Türkmeni denilen Oğuzlardan bu yana neredeyse bin yıldır Ankara’da yaşayan Türkçe adlar var. Bu adlara ve Asya’dan Ankara’ya taşınan diğer adlara bakalım; olasılıkları değerlendirelim.



Alayundlu: Alaca atlı, ala atlı anlamındadır. (Boy: Üçoklar, Dağ Han)

Alkaevli / Alkabölük: Ak evli, otağlı, çadırlı anlamındadır. Akyurt ilçemizin eski adı. Bu ad, Alkaevli’den Alkaravlı ve Ravlı’ya dönüşmüş; ardından da Akyurt yapılmış. (Boy: Bozoklar, Gün Han)

Altındağ: Altay ( al / kızıl + tay) dağlarının diğer adı, Gök Tengrinin ikametgâhı.

Avşar: Çevik, hızlı, ava yetenekli anlamındadır. (Boy: Bozoklar, Yıldız Han)

Bayat: 1. Kadim, ezeli, eski, köklü. Tanrının kadim sıfatı karşılığında da kullanılmıştır. 2. Varlıklı, zengin, devletli anlamındadır. (Boy: Bozoklar, Gün Han)

Bayındır / Bayundur: Bay kökünden türemiştir; bir ülkeyi inşa ve imar eden, dirlik ve düzen içinde tutan, bakıp güzelleştiren anlamındadır. Bu ad Dede Korkut hikayelerinde de geçer ve Dede Korkut da bu boydandır. (Boy: Üçoklar, Gök Han)

Begdili Beydili: Bey sözü, sözü saygın anlamındadır. (Boy: Bozoklar, Yıldız Han)

Buga / Buka / Boga: Boğa anlamındadır. Çağatay Devleti hükümdarı ve Emir Timur’un komutanı olan, fil müfrezeleri ile Osmanlı ordusunu bozguna uğratan İsen Buga’nın adı, karargâhını kurduğu yere inşa edilen havalimanına “Esenboğa” olarak verilmiştir. İsen (esen) mutlu, kutlu, iyi, sağlıklı demektir.

Büğdüz Emen / Büğdüzlü Emen: Büg / bug, beg / bey (liderlik, soyluluk) anlamındadır. Emen; ruh, can anlamındadır. Emen Beg, Anadolu seferlerinde yer alan beylerdendir ve bu ad Dede Korkut hikayelerinde “Bıyığı Kanlu Büğdüz Emen” diye geçer. (Boy: Üçoklar, Deniz Han)

Çavudur / Çavundur: İyi üne ve şöhrete sahip olan anlamındadır. (Boy: Üçoklar, Gök Han)

Çepni: Hızla akın eden, savaşan anlamındadır. Asi, atılgan, cesur, savaşçı ve mert olarak tanınır; “Nerde yağı (düşman) görse savaşır.“ sözüyle anlatılırlar. (Boy: Üçoklar, Gök Han)

Çubuk: Çubuk Bey, Anadolu seferlerine katılan Selçuklu Beylerindendir. Bölgeyi de Çubuk Bey’in fethettiği düşünülür.

Dikmen: İnatçı, kararlı. Kişi adı.

Dodurga: 1. Dolgun, doyumlu 2. Doyuran, doyurucu 3. Açık, net, berrak. (Boy: Bozoklar, Ay Han)

Eymür: İyi ve zengin anlamındadır. (Boy: Üçoklar, Dağ Han)

Gicik: Taze, hoş, sevimli, minyon, küçük anlamındadır. Altındağ ilçesine bağlı bir mahallenin adıdır. (1924 tarihli Ankara haritasında Ulucanlar civarında Gecik Mahallesi görülüyor.)

İğdir / Iğdır : 1. İyilik 2. Büyük, ulu anlamındadır. Igdır Beg’den. (Boy: Üçoklar, Deniz Han)

Kalaba: 1. Ulu, saygıdeğer 2. Sayıca çok, kalabalık, bolluk.

Karagöl / Karakol: Kaşkar’ın kuzeyindeki bir göl.

Karapürçek: Pürçek saç, zülüf, oya, bitki kökü anlamındadır. (Dede Korkut’tan: Ak pürçekli anan yeri uçmağ ulsun / Ak pürçekli ananı sızlatma / Ak pürçekli canım anam...)

Kargın / Karkın: Ulu, taşkın, aşkın anlamındadır. (Boy: Bozoklar, Yıldız Han)

Kayı: Sağlam, dayanıklı, güçlü anlamındadır. (Boy: Bozoklar, Gün Han)

Kazan / Gazan: 1. Kazanma, kazanç, üstünlük 2. Kızgın (kazgan), kızgınlı, celallenmek. Kazan Beg Oğuz, Gazan Han İlhanlı lideridir. (Bu ad, Dede Korkut hikayelerinde de geçer: Ulaş oğlu Salur Kazan. Yine Dede Korkut hikayelerinde geçen Kıyan Selçuk adı arasında ilgi de olabilir (?)

Kınık: Saygın anlamındadır. (Boy: Üçoklar, Deniz Han)

Kızık: 1. Kızgın, asabi. (Boy: Bozoklar, Yıldız Han)

Konur: 1. Yakışıklı, civan 2. Gururlu, onurlu, mağrur 3. Kara ve kızıl karışımı renk, at rengi, doru at.

Mamak: Sakin, kendi halinde anlamındadır. Bu ad Dede Korkut hikayelerinde, Tepegöz ile savaşan “Demir Donlu (giysili, zırhlı) Mamak” şeklinde de geçer.

Maymana: Meymaneh / Meymene kişi ve Asya’da yer adı. Haymana adının kökeni olabilir (?)

Mokan: Börü Kan / Kaan’ın Çin belgelerinde geçen adı. (börü, böri=kurt. ) Büken, güçlü anlamındadır. Göktürk kağanlarındandır. Mogan gölünün adı bu addan dönüşmüş olabilir. Ayrıca Ogan / Ukan (1. Tanrı 2. Ateş tanrısı 3. Barış tanrısı 4. Bilgelik, zeka) adından da gelebilir. Eymir gölü de Eymür’den (iyi ve zengin) dönüşmüş olabilir (?)

Parsak: 1. Acıma duygusu, merhamet 2. Porsuk. Parsak Beg’den. Pursak(lar) adı parsaktan dönüşmüş olabilir (?)

Peçenek: Otlağ, çayırlık anlamındadır. (Boy: Üçoklar, Gök Han)

Pulat / Polat: Çelik, kılıç, silah, zırh anlamındadır. Dede Korkut hikayelerinde Tepegöz’ü öldüren “arslanlar arasında büyüyen ve arslanlar gibi atları basıp kan sömüren” Basat adı arasında ilgi de olabilir. Polatlı adının kökeni olabilir (?)

Semen: Sümer. Altaycada şaman anlamındadır. Törensel boyutu ile düşünüldüğünde, büyük olasılıkla seymen sözcüğünün kökeni olabilir (?)

Sincan: Çince yeni topraklar, yeni sınır anlamındadır. Şincan Uygur Özerk Bölgesi, Doğu Türkistan.

Üreğir / Üregil: Bağışta bulunan anlamındadır. (Boy: Üçoklar, Dağ Han)

Yazır: 1. Çok ülke gezmiş, görmüş 2. Çok ülke fethetmiş, fatih anlamındadır. (Bozoklar, Ay Han)

Yigen Beg: Oğuz beylerindendir. Yeğenbey Mahallesi şimdi Anafartalar Mah. Yeğenbey adı, Kızıl Bey gibi, sadece vergi dairesinde yaşıyor.

Yuva: Üstün anlamındadır. (Boy: Üçoklar, Deniz Han)

* Adını Oğuz boylarının adlarından alan yerleşim yerlerimizi Ankara’daki Oğuz Boyları başlıklı yazımızda da listelemiştik.


Fatma Munzur / Sanat Eğitimcisi

Bu sayfayı paylaş

Siz de Arabul Ankara'da Yerinizi Alın!

En uygun bütçe ile en etkili tanıtımı yaparak marka bilinirliğinizi ve satışlarınızı arttırın.