Bu sayfayı paylaş

Ankara Yangınları ve Yahudi Mahallesi



Ankara 3 büyük yangın yaşamış; geriye hüzünlü anılar, terk edilmiş semtler kalmış.

Yapılarda kullanılan ahşap malzeme, kentte suyun ve yangın söndürme kuruluşlarının yetersizliği eski Ankara’nın 3 büyük yangınla mahvolmasına yol açmış. Bu yangınlar sosyal ve ekonomik hayatı derinden etkilemiş; Ankara’nın yapısını neredeyse kökten değiştirmiş, büyük göçlere neden olmuş. Yangınların yaşandığı Ankara Kalesi ve çevresi bir daha eski güzel günlerini yaşayamamış.

1881 Ankara Yangını

Daha önce de birkaç kez yanan (şimdi bitişiğindeki Kurşunlu Han ile birlikte Anadolu Medeniyetleri Müzesi olan) Mahmut Paşa Bedesteni, 1881‘de çıkan büyük yangında tamamen yanmış, harap hale gelmiş, terk edilmiş. Bedesten ile birlikte Uzun Çarşı ve çevresindeki esnaf çarşılarının bir bölümü ile, bazı hanlar da yok olmuş.

1881 yangınında Kalepark/Hisarpark (İsmet Paşa Parkı) bölümü ve sur içindeki mahalleler; Işıklar Caddesi’nden Anafartalar Caddesi’ne (Balık Pazarı Cad.) yanmış. Denizciler Caddesi’nden (Bahriyeliler Cad.) İstiklal Mahallesi’ne (Yahudi Mah.) kadar, Hıristiyan ahalinin (Ermeni ve Rumların yoğun olarak oturduğu) şehrin geniş bir bölümü yok olmuş. Ankara’nın ticari hayatı neredeyse son bulmuş. Şehre su ve demiryolunun gelmesi bile ekonomik çöküşün başlamasını engelleyememiş.


1916 Ankara Yangını

1914’te başlayan, 1918’e kadar süren I. Dünya savaşı’nın yarattığı sorunlar Ankara’yı da vurmuş; Ankara’nın çehresi yangınlar, acılar ve göçlerle değişmiş. O yılların felaketlerinden sonra gayr-i müslim Ankaralıların bir bölümü kenti terk etmiş; başka illere ya da yurtdışına göç etmiş.

1916 yangınında Ankara 3 gün yanmış. Hisarönü, Çıkrıkçılar Yokuşu, Bedesten, Saraçlar Çarşısı, At pazarına kadar olan yerler kül olmuş. Ankara’nın bu bölgesinde bulunan bazı bedesten, cami, kilise gibi tarihi yapılar yok olmuş.

Bu iki yangın ile Ankara’nın ekonomik çöküşü neredeyse tamamlanmış. Eski Ankara’nın, yüzyıllarca uluslararası ticaretin de merkezi olan mahalleleri önemini yitirmiş. Ankara’nın yeniden canlanışı Cumhuriyet’ten sonra başlamış ve canlılık kentin güneyine doğru kaymış.



1929 Ankara Yangını

Şimdi Ulus halinin olduğu yerde 1929’da çıkan yangında Tahtakale Çarşısı (Tah’el-kal’a, kale dibi) yok olmuş. Yangın, Anafartalar Caddesi çevresini tahrip etmiş; Tahtakale Hanı, iki küçük han, medrese, diğer sosyal ve dini yapılar yanmış. Suluhan ciddi hasar görmüş, ticari önemini kaybetmiş ve sonunda bir bölümü çökmüş. Beraberinde Hacı Doğan Mahallesi de bir çöküntü bölgesi haline gelmiş.

1881, 1915 ve 1929 yangınları sonucunda, Friglerden bu yana yüzlerce yıl Ankara’nın, Anadolu eyaletinin ve uluslararası ticaretin merkezi olan “Kale çevresi” terk edilmiş.


Yahudi Mahallesi

Roma İmparatoru Augustus döneminden bu yana Yahudi cemaati hep olmuş Ankara’da. Osmanlılar da 1492’de İspanya’dan getirdikleri Yahudileri Ankara’ya yerleştirmiş, ibadet etmeleri için 2 sinegog yapılmış.

Osmanlı döneminde Yahudi Mahallesi olarak adlandırılan (daha sonda adı İstiklal Mahallesi olan ve şimdi Anafartalar olarak anılan) bölge de yangınlardan sonra terk edilen yerlerden olmuş.


Yahudiler yüzyıllarca bu mahallede müslümanlarla birlikte oturmuş. Bu durum, mahallede hem sinegog (Ankara Musevi Sinegogu-13. yy) hem de mescit (Örtmeli / Hundi Hoca Mescidi-14. yy) bulunmasından anlaşılıyor.

Mutlaka ki Yahudiler Türklerle, Rumlarla, Ermenilerle birlikte mahallenin hamamında (Şengül Hamamı-15. yy) yıkandılar. Aynı bedestenlerde ticaret yaptılar, çarşılarda zanaatlarını öğrettiler birbirlerine. Komşu oldular, usta-çırak oldular, müşteri oldular birbirleriyle. Birbirlerinin bayramlarını kutladılar. Âşık oldular ya da evlendiler... Başka türlü nasıl 700 yıl komşu olarak birlikte yaşanırdı?

Yahudi Mahallesinde yalnız ve yorgun evlerin bazıları kendiliğinden çökmüş. Bölge 1980’den bu yana tarihi sit alanı olarak tescilli. Onarım yapılamıyor; Şengül Hamamı dışında, restorasyon çalışması da yok. 100-200 lira kira verip oturan son sakinleri de, tarihini iyi bildikleri bu mahallenin geleceğinden kuşkulu.

Geçmişin hüzünlü çağrışımları eşlik etti bize, eski Yahudi mahallesinin sokaklarını dolaştık tek tek. Kumrucuk, Zümrüt, Kargı, Eskicioğlu, Esen, Kalaş, Kalyon, Örtmeli, Yamanlar, Kalaş ve Birlik Sokak’tan geçtik. Yalnızlıktan başka bir şey yoktu...


Ankara Yahudi Mahallesi fotoğraf albümü için tıklayınız.

Bu sayfayı paylaş

Siz de Arabul Ankara'da Yerinizi Alın!

En uygun bütçe ile en etkili tanıtımı yaparak marka bilinirliğinizi ve satışlarınızı arttırın.